SİSTEM 04 · ATZDG · NBST
Anlatı Temelli
Zihinsel Durum Geçişi Modeli
Bulunduğun hâl ile geçmek istediğin hâl arasında takılı kaldığın anlar için geliştirdiğim bir model. Kısa bir hikâye dinliyorsun, kısa bir duraklama geliyor ve sonunda uygulayabileceğin küçük bir adım. Hikâye Meditasyonu çerçevesinin revize ve genişletilmiş halefidir.
Peki nasıl bir yöntem öneriyorum?
İçinde bulunduğun duruma göre hazırlanmış kısa bir hikâye dinliyorsun. Hikâye, dikkatini takip edebileceğin bir olayın içine davet ediyor. Sonunda kısa bir duraklama ve uygulayabileceğin küçük bir adım geliyor.
01
Bulunduğun durum
Başlamakta zorlanma, yoğun bir duygu ya da dürtü, zihnin susmaması.
02
Hikâyeye yönelme
Durumuna uygun kısa bir hikâye; merak, yakınlık ya da sakin bir ritim.
03
Hikâyeyi takip etme
Olayı ve karakteri izleme; dikkati bir süre anlatıya verme.
04
Kısa duraklama
Hikâyenin ardından kısa bir konuşma arası.
05
Küçük sonraki adım
Belgeyi aç, telefonu uzağa bırak, uyku için gevşe.
BULUNDUĞUN HÂL
Başlayamıyorum · duramıyorum · zihnim susmuyor
GEÇMEK İSTEDİĞİN HÂL
Başladım · yavaşladım · uykuya hazırım
AMAÇ: Bulunduğun hâlden, geçmek istediğin hâle küçük bir adım.
Etkisi araştırmalarla sınanması gereken bir model önerisidir.
Model hangi anlar için geliştirildi?
Mesela şöyle düşün:
Sabah uyanmışsın ama hâlâ yataktasın.
Kalkmak istiyorsun.
Bilgisayarın açık ama işe başlayamıyorsun.
Başlamak istiyorsun.
Bir söze öfkelenmişsin, kafanda tekrar tekrar konuşuyorsun.
Sakinleşmek istiyorsun.
Bulunduğun hâl ile geçmek istediğin hâl arasında takılı kalıyorsun. ATZDG'yi bu anlar için geliştirdim.
Bir örnek üzerinden
Bir işin başına oturamadığını düşün
O an için hazırlanmış kısa bir hikâye açıyorsun. Hikâyede bir karakterin karşılaştığı olayı takip ediyorsun. Ne olacağını merak ederken dikkatini bir süre o hikâyeye veriyorsun.
Hikâye tamamlanıyor. Kısa bir duraklamanın ardından şu yönlendirme geliyor:
"Şimdi üzerinde çalışacağın belgeyi aç ve ilk cümleyi yaz."
Buradaki hedef, hikâyeyi dinlediğin an ile işe başladığın an arasında bir bağlantı kurmak. Başlamak için atacağın adımı küçültmek ve belirginleştirmek.
Ama her durumda aynı hikâye kullanılmıyor. Sabah yataktan kalkmak için hazırlanan hikâyenin temposu ve sonundaki adım başka. Öfkeliyken dinlenecek hikâyeninki başka. Uykuya hazırlanmak için dinlenecek hikâyeninki başka.
Bu yüzden çalışmayı altı alanda yapılandırdım
01 · DÜRTÜ
Bir dürtüyle hemen hareket etmeden önce durabilmek.
02 · SABAH AKTİVASYONU
Sabah yataktan kalkıp güne başlayabilmek.
03 · ODAK
Dikkatini bir işe yöneltip ilk adımı atabilmek.
04 · KARAR NETLEŞTİRME
Bir kararı kafanda döndürmek yerine sonraki adımı netleştirebilmek.
05 · STRES / ÖFKE
Stres ve öfke sırasında yavaşlayabilmek.
06 · UYKUYA GEÇİŞ
Gece uykuya hazırlanabilmek.
"Hikâye Meditasyonu"ndan ATZDG'ye geçişin anlamı
Hikâyenin nasıl yazılacağını, hangi anda kullanılacağını ve sonunda kişiyi hangi küçük adıma davet edeceğini birlikte tanımlayan bir model öneriyorum.
Benim bu çalışmayla peşinden gittiğim soru şu:
Yapmak istediğimiz şeyi bildiğimiz hâlde başlayamadığımız o anda, bir hikâye ilk adımı atmamıza yardımcı olabilir mi?
AÇIK ERİŞİM KAYIT
10.17605/OSF.IO/3UGTZ
Kavramsal makale altı kullanım kategorisi, TIDieR uyumlu bir protokol ve on test edilebilir önerme içerir.
DOI ile doğrula →
Not. ATZDG kavramsal, psikoeğitsel ve araştırma odaklı bir model önerisidir; tanı, teşhis, tedavi, terapi ya da psikoterapi değildir ve hekim, psikiyatrist veya psikolog hizmetinin yerine geçmez. Etkisi bağımsız araştırmalarla sınanması gereken bir öneri düzeyindedir; hiçbir sonuç garanti edilmez. Ağır ruhsal sıkıntı ya da tıbbi acil bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.
Tüm bilgilendirmeyi oku →
BEYİN SPEKTRUMU